ความเป็นมาของกิจการรถเมล์ในกรุงเทพมหานคร ตามประวัติกล่าวว่ารถเมล์โดยสารประจำทางในสมัยก่อนเรียก
ว่ารถเมล์ เข้าใจว่าคงเรียกชื่อตามเรือเมล์ รถเมล์ประจำทางที่มีครั้งแรกนั้น
ใช้กำลังม้าลากจูงแทน ไม่ต้องอาศัยน้ำมันเชื้อเพลิงให้เป็นภาระเดือดร้อนแก่ผู้ประกอบการ
เช่นในปัจจุบัน ซึ่งพระยาภักดี นรเศรษฐ (นายเลิศ เศรษฐบุตร)
เป็นผู้ริเริ่มกิจการรถเมล์เมื่อราวปี พ.ศ. 2450 วิ่งจากสะพานยศเส
(กษัตริย์ศึก) ถึงประตูน้ำสระปทุม แต่เนื่องจาก ใช้ม้าลากจึงไม่รวดเร็วทันใจ
และไม่สามารถให้ความสะดวกแก่ผู้โดยสารได้เพียงพอ ต่อมาในปี
พ.ศ. 2456 พระยาภักดีฯ จึงได้ปรับปรุงกิจการใหม่ รวมทั้งเปลี่ยนแปลงวิธีการเดินรถ
โดยนำรถยนต์ยี่ห้อฟอร์ดมาวิ่งแทนรถเดิม ที่ใช้ม้าลาก และขยายเส้นทางให้ไกลขึ้น
จากประตูน้ำสระปทุมถึงบางลำพู(ประตูใหม่ตลาดยอด)
|
 |
รถยนต์ที่ใช้ เป็นรถโดยสารประจำทางครั้งแรกมี 3 ล้อ ขนาดเท่ากับ
1 ใน 3 ของรถโดยสารประจำทาง ในปัจจุบัน มีที่นั่ง 2 แถว
ทาสีขาว มีกากบาทสีแดง นั่งได้ประมาณ 10 คน คนทั่วไปเรียกว่าอ้ายโกร่ง
เพราะวิ่งไปตามถนนมีเสียงดังโกร่งกร่าง ประชาชนได้รับความสะดวกรวดเร็ว
ในการเดินทางเป็นที่นิยมอย่างแพร่หลาย รถเมล์จึงขยายตัวอย่างกว้างขวาง
ออกไปทั่วกรุงเทพฯ ในนามของบริษัท นายเลิศ จำกัดหรือบริษัทรถเมล์ขาว
การประกอบอาชีพการเดินรถ โดยสารประจำทางได้ขยายตัวขึ้น เมื่อรัฐบาลมีการสมโภชกรุงรัตนโกสินทร์
150 ปี (พ.ศ. 2475) พร้อมทั้งได้สร้างสะพานพระพุทธยอดฟ้าฯ
เพื่อเชื่อมการคมนาคมระหว่างฝั่งพระนคร และธนบุรี ต่อมาในปี
พ.ศ. 2476 กิจการรถเมล์เริ่มเป็นปึกแผ่น ได้มีเศรษฐีชาวจีนเล็งเห็นว่า
การประกอบการเดินรถโดยสารประจำทาง เป็นอาชีพที่มั่นคง และทำรายได้ดีอย่างหนึ่ง
จึงได้ก่อตั้ง บริษัทเดินรถโดยสารประจำทาง ขึ้นชื่อบริษัท
ธนนครขนส่ง เดินรถจากตลาดบางลำพู ถึงวงเวียนใหญ่ หลังจากนั้นได้มีผู้ลงทุน
ตั้งบริษัทรถโดยสารประจำทาง เพิ่มขึ้นเรื่อยๆ นอกจากนี้
รัฐวิสาหกิจและราชการ ก็ทำการเดินรถด้วย คือ เทศบาลนครกรุงเทพฯ
เทศบาลนนทบุรี บริษัท ขนส่ง จำกัด (บขส.) องค์การรับส่งสินค้าและพัสดุภัณฑ์
(รสพ.) และบริษัทเอกชนอีก 24 บริษัท รวมผู้ประกอบการเดินรถโดยสารประจำทาง
ในกรุงเทพฯ ขณะนั้นมีถึง 28 ราย
หลังสงครามโลกครั้งที่ 2 ทางราชการได้ขายรถบรรทุกให้เอกชน
เป็นจำนวนมาก ซึ่งเอกชนได้นำรถบรรทุก มาดัดแปลงเป็นรถ โดยสารประจำทาง
มีการเลือกเส้นทางเดินรถเอง โดยไม่ให้ซ้ำกับ เส้นทางที่มีรถรางวิ่งอย่างเสรี
จึงก่อให้เกิดการแข่งขันกันขึ้น รัฐบาลจึงได้ออก พ.ร.บ.
การขนส่ง ในปี พ.ศ. 2497 มาควบคุม โดยกำหนดให้ผู้ประกอบการรถ
โดยสารประจำทาง ต้องขอรับใบอนุญาตประกอบการขนส่งและ ในระยะหลังๆ
การให้บริการรถเมล์ชักจะเกิดความสับสน มีการเดินรถทับเส้นทางกันบ้าง
แก่งแย่งผู้โดยสารกันบ้าง การให้บริการของแต่ละ บริษัทก็ไม่เป็นมาตรฐานเดียวกัน
ปล่อยให้มีการเดินรถอย่างเสรี ทำให้เกิดปัญหา ความคับคั่งของ
การจราจร เนื่องจากจำนวนรถ ในท้องถนนมีมากกว่าที่ควรจะเป็น
ซึ่งผลเสียทั้งหมดตกอยู่กับ ผู้ใช้บริการทั้งสิ้น โดยเฉพาะอย่างยิ่งผู้ประกอบการ
ได้ประสบปัญหา ค่าใช้จ่ายที่เพิ่มขึ้น เนื่องจากราคาน้ำมัน
ในตลาดโลกได้เพิ่มสูงขึ้น อย่างฉับพลัน ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2516
เป็นต้นมา แต่ผู้ประกอบการ ไม่สามารถจะปรับอัตราค่าโดยสาร
ให้เพิ่มขึ้นในอัตราสมดุลกับราคาน้ำมันได้ และค่าใช้จ่ายอื่นๆ
ที่เพิ่มขึ้นจึงเป็นผลให้ หลายบริษัทเริ่มประสบกับปัญหา
การขาดทุน บางบริษัทก็มีฐานะทรุดลงจนไม่สามารถ จะรักษาระดับบริการที่ดี
แก่ประชาชนต่อไปได้ ด้วยเหตุนี้จึงเป็นที่มาของการรวมรถ
โดยสารประจำทางต่างๆ ให้เหลือเพียงหน่วยงานเดียว |
|
ครั้นในเดือนกันยายน 2518 ในสมัยรัฐบาล ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช
เป็นนายกรัฐมนตรี จึงได้มีมติของคณะรัฐมนตรี ให้รวมรถโดยสารประจำทางในกรุงเทพมหานคร
เป็นบริษัทเดียว เรียกว่า "บริษัทมหานครขนส่ง จำกัด
เป็นรูปรัฐวิสาหกิจประเภทบริษัท จำกัด มีรัฐถือหุ้นอยู่
51% และเอกชนถือหุ้น 49% แต่การรวมและการจัดตั้งเป็นบริษัทมหานครขนส่ง
จำกัด ในขณะนั้นมีปัญหาบางประการ ในเรื่องของกฎหมายการ จัดตั้งในรูปแบบ
ของการประกอบกิจการขนส่ง ดังนั้น ต่อมาในสมัยรัฐบาลของ ม.ร.ว.เสนีย์
ปราโมช จึงได้ออกพระราชกฤษฎีกา การจัดตั้งเป็นองค์การขอรัฐให้ชื่อว่า
"องค์การขนส่งมวลชนกรุงเทพ" เมื่อวันที่ 1 ตุลาคม
2519 โดยรวมกิจการรถโดยสารทั้งหมด จากบริษัทมหานครขนส่ง
จำกัด มาขึ้นอยู่กับ องค์การขนส่งมวลชนกรุงเทพ |
| ซึ่งเป็นรัฐวิสาหกิจ
ประเภทกิจการสาธารณูปโภค สังกัดกระทรวงคมนาคม มีภารกิจ และขอบเขตความรับผิดชอบ
ในการจัดบริการ รถโดยสารประจำทางวิ่งรับ-ส่งผู้โดยสาร ในเขตกรุงเทพมหานคร
และจังหวัดใกล้เคียง 5 จังหวัด คือ นนทบุรี ปทุมธานี สมุทรปราการ
สมุทรสงคราม และนครปฐม มีผู้ใช้บริการ ประมาณกว่า 3 ล้านคนต่อวัน
นอกจากนี้ยังมีหน้าที่ ในด้านประกอบการอื่นๆ ที่เกี่ยวกับหรือต่อเนื่องกับ
การประกอบการขนส่งบุคคล เนื่องจากกิจการเดินรถโดยสารประจำทาง
จัดเป็นสาธารณูปโภค ชนิดหนึ่งของรัฐที่ให้บริการแก่ประชาชน
ผู้มีรายได้น้อย และปานกลางเป็นหลัก การดำเนินการ จึงมุ่งสนองตอบนโยบายของรัฐบาลในด้านการให้ความช่วยเหลือ
แก่ผู้มีรายได้น้อย โดยไม่หวังผลกำไร การจัดเก็บอัตราค่าโดยสาร
จึงอยู่ในอัตราต่ำกว่าต้นทุน ตามที่รัฐบาลเป็นผู้กำหนดนโยบาย
การให้บริการของ ขสมก. มุ่งในด้านความสะดวก รวดเร็ว ปลอดภัย
ประหยัดค่าใช้จ่าย ในการเดินรถของ ผู้โดยสารเป็นหลัก |
 |
| รายชื่อประธานบอร์ดองค์การขนส่งมวลชนกรุงเทพ |
| รายชื่อ |
เริ่มรับตำแหน่ง |
พ้นจากตำแหน่ง |
 นายทวิช กลิ่นประทุม |
31 ส.ค. 2519 |
20 ต.ค. 2519 |
ท่านผู้หญิงเลอศักดิ์ สมบัติศิริ |
21 ต.ค. 2519 |
30 มี.ค. 2521 |
พลเอก ประสาร อมาตยกุล |
31 มี.ค. 2521 |
4 มิ.ย. 2524 |
พลเอก ศักดิ์ บุญทระกุล |
5 มิ.ย. 2524 |
4 มิ.ย. 2527 |
พล.ต.อ. สุวรรณ รัตนชื่น |
5 มิ.ย. 2527 |
10 มิ.ย. 2528 |
นายสว่าง ศรีนิลทา |
11 มิ.ย. 2528 |
13 เม.ย. 2534 |
ม.ร.ว. จัตุมงคล โสณกุล |
16 เม.ย. 2534 |
17 ธ.ค. 2536 |
นายยุวรัตน์ กมลเวชช |
22 มี.ค. 2537 |
27 มี.ค. 2538 |
พลเอก มงคล อัมพรพิสิฏฐ์ |
28 มี.ค. 2538 |
4 ก.ย. 2538 |
นายประดัง ปรีชญางกูร |
5 ก.ย. 2538 |
3 ต.ค. 2539 |
นายอนันต์ นันทาภิสุทธิ์ |
4 ต.ค. 2539 |
24 มี.ค. 2540 |
นายสมบัติ อุทัยสาง |
25 มี.ค. 2540 |
27 เม.ย. 2541 |
นายพงศกร เลาหวิเชียร |
28 เม.ย. 2541 |
15 ม.ค. 2544 |
นายวันชัย ศารทูลทัต |
16 ม.ค. 2544 |
15 ก.ค. 2545 |
นายเทิดศักดิ์ เศรษฐมานพ |
16 ก.ค. 2545 |
20 มค.2546 |
นายจารุพงศ์
เรืองสุวรรณ |
21 มค. 2546 |
22 พค. 2546 |
นายจารุพงศ์ เรืองสุวรรณ |
17 มิย. 2546 |
27 ก.ย. 2548 |
พลโท หม่อมหลวง กิติมาศ สุขสวัสดิ์ |
28 ก.ย. 2548 |
6 พ.ย. 2549 |
| พลเอก อธิคม ตันเลิศ |
7 พ.ย. 2549 |
12 ก.พ. 2551 |
| นายปิยะพันธ์ จัมปาสุต |
29 เม.ย.2551 |
9 มี.ค. 2554 |
| นายชัยรัตน์ สงวนชื่อ |
6 พ.ค.2554 |
15 ก.ย. 2554 |
| นายสมชัย ศิริวัฒนโชค |
1 พ.ย.2554 |
ปัจจุบัน |
 รายชื่อผู้อำนวยการ ขสมก.ตั้งแต่อดีต-ปัจจุบัน |
 นับตั้งแต่องค์การขนส่งมวลชนกรุงเทพ
ได้ก่อตั้งมาตั้งแต่วันที่ 1 ตุลาคม 2519 จนถึงปัจจุบัน
ได้มีบุคคลภายนอกระดับสูง หมุนเวียนกันเข้ามาบริหารงานในองค์การฯ
ตำแหน่ง "ผู้อำนวยการ" ดังนี้ |
| รายชื่อ |
เริ่มรับตำแหน่ง |
พ้นจากตำแหน่ง |
นายเฉลียว สุวรรณกิตติ |
1 ตค.2519 |
2 มีค.2522 |
นายมงคล สิมะโรจน์ |
3 มีค.2522 |
8 กพ.2524 |
นายจำลอง สาลิคุปต์ |
13 กพ.2524 (รักษาการ) |
2 กค.2524 |
พันเอกวัฒน์ กัจฉปานนท์ |
8 กค.2524 (รักษาการ) |
30 กย.2524 |
นางวิมล ศิริไพบูลย์ |
1 ตค.2524 |
18 มค.2527 |
นายบรรเทิง วัฒนศิริธรรม |
19 มค.2527 (รักษาการ) |
30 สค.2527 |
นายพิเชษฐ์ สถิรชวาล |
1 กย.2527 |
26 กย.2531 |
นายอโนทัย อุเทนสุต |
27 กย.2531 |
10 กย.2538 |
นายปรีชา ออประเสริฐ |
12 กย.2538 (รักษาการ) |
25 กย.2538 |
นายอรุณ จิรชวาลา |
26 กย.2538 |
30 ตค.2539 |
นายยรรยง คุโรวาท |
31 ตค.2539 |
30 กย.2542 |
นายยรรยง คุโรวาท |
1 ตค.2542 (รักษาการ) |
15 เมย.2543 |
ดร.พีระพงศ์ อิศรภักดี |
16 เมย.2543 |
30 เมย.2544 |
นายปิยะพันธ์ จัมปาสุต |
1 เมย.2544 (รักษาการ) |
21 สค.2544 |
ดร.พีระพงศ์ อิศรภักดี |
22 สค.2544 |
21 พค. 2546 |
| นายปกศักดิ์
เศรษฐบุตร |
22 พค. 2546(รักษาการ) |
20 มค. 2547 |
| นายปกศักดิ์
เศรษฐบุตร |
21 มค. 2547 |
30 ม.ค.2549 |
| นายโอภาส เพชรมุณี |
2 พ.ย. 2548(รักษาการ) |
31 ธ.ค.2549 |
| นายสุกรี คุ้มพันธ์ |
1 ม.ค.2550 (รักษาการ) |
28 ก.พ.2550 |
| นายพิเณศวร์ พัวพัฒนกุล |
1 มีนาคม 2550 |
19 มิ.ย.2552 |
| นายโอภาส เพชรมุณี |
19 มิย. 2552(รักษาการ) |
16 ก.ย. 2552 |
| นางปราณี ศุกระศร |
17 ก.ย. 2552 (รักษาการ) |
2 ธ.ค.2552 |
| นายโอภาส เพชรมุณี |
3 ธ.ค.2552 |
ปัจจุบัน |
|
